Kesilip Tekrar Büyüyen Sebzeler

Bir paket roka tohumu alıp ektiniz, üç hafta sonra hepsini kökünden çektiniz ve saksı boş kaldı. Tanıdık geldi mi? Oysa aynı saksıdan dört, beş kez hasat almanız mümkündü. Yapılması gereken tek şey, bitkiyi kökünden koparmak yerine doğru yerinden kesmekti.

"Kes ve yeniden büyü" ne demek?

İngilizcede "cut and come again" denilen yöntem, bitkinin yalnızca dış yapraklarını ya da üst kısmını keserek büyüme noktasını yerinde bırakma mantığına dayanır. Kökü ve merkezi zarar görmeyen bitki, kesilen yaprakların yerine yenilerini üretir. Yani kes et ve yeniden büyüyen bitkiler aslında özel bir tür değil; doğru teknikle ele alındığında bu davranışı gösteren bitkilerdir.

Hangi sebzeler bu şekilde davranır?

Yeni başlayan biri için en güvenilir liste şudur:

• Roka: En hızlı toparlanan sebze. Kesimden sonra 10-15 günde yeniden hasat verir.
• Marul (kıvırcık, yağlı, meşe yaprağı): Göbekli tiplerden çok, yapraklı tipler uygundur.
• Ispanak: Dış yaprakları alındıkça merkezden yeni yaprak çıkarır.
• Pazı: Aylarca hasat verebilen en dayanıklı seçenek.
• Maydanoz, kişniş, nane, fesleğen: Kokulu bitkiler grubunun tamamı bu mantıkla çalışır.
• Yeşil soğan: Kökü suda ya da toprakta bırakıldığında yeşil kısmı tekrar uzar.

Kaç kez hasat alabilirim?

Roka ve marulda genellikle 3-4 tur, ıspanakta 2-3 tur, pazıda ise mevsim boyunca hasat mümkündür. Her kesimden sonra yapraklar biraz daha küçük ve biraz daha keskin tatlı olur. Yapraklar avuç içinden küçük çıkmaya başladıysa bitki yorulmuştur; o sırayı sonlandırıp yeni tohum ekmek daha mantıklıdır.

Adım adım nasıl yapılır?

1. Geniş ve sığ kap seçin. Bu sebzelerin kökü derine gitmez. 15-20 cm derinlik yeter ama yüzey alanı geniş olmalı. Uzun bir balkon saksısı, derin bir kovadan çok daha verimlidir. Altında mutlaka drenaj deliği olsun.
2. Toprağı hafif ve besleyici kurun. Bahçe toprağı tek başına sıkışır. Torf veya hazır saksı harcı ile solucan gübresi ya da iyi yanmış hayvan gübresini karıştırın. Toprak hazırlığı konusunu ayrıntılı anlattığımız rehber, karışım oranları için işinizi kolaylaştırır.
3. Tohumları sık ekin. Burada normal sebze yetiştirmenin tersini yapıyoruz: aralar 3-5 cm olabilir. Amaç iri baş değil, bol yaprak. Tohumun üstüne yalnızca 0,5 cm kadar toprak serpin, avucunuzla hafifçe bastırın.
4. Çimlenene kadar yüzeyi nemli tutun. Bu aşamada hortum veya bardakla su dökmek tohumları kaydırır. Püskürtme yapan bir sprey şişesi kullanın. Roka 3-5, marul 5-8, ıspanak 7-10 gün içinde çıkar.
5. İlk hasat için yaprakların 10-12 cm olmasını bekleyin. Acele edip 5 cm'de kesmek, bitkinin kendini besleyecek yaprak alanını yok eder ve yeniden büyüme çok yavaşlar.
6. Doğru yerden kesin. İki yol var: dış yapraklardan birkaç tanesini gövde dibinden tek tek koparmak, ya da tüm demeti toprak yüzeyinin 4-5 cm üstünden makasla biçmek. İkinci yöntemde bıraktığınız o 4-5 cm hayati önemdedir; büyüme noktası oradadır.
7. Kesimden sonra sulayın ve besleyin. Bitki yeni yaprak üretmek için azota ihtiyaç duyar. Her hasattan sonra seyreltilmiş sıvı organik gübre vermek, sonraki turun hızını belirgin şekilde artırır. Evde solucan gübresi çayı yapmayı biliyorsanız, en pratik çözüm bu.
8. Sırayı zamanında bitirin. Bitki ortadan yukarıya doğru bir sap uzatmaya başladıysa (tohuma kaçma), yapraklar acılaşır. Bu noktada tüm bitkiyi çıkarıp yeni ekim yapın.

Bir de "tohumsuz" yol var mı?

Var. Marketten aldığınız yeşil soğanın kök kısmını, marulun dip göbeğini veya pırasanın alt 3 cm'sini bir parmak suya koyup pencere önüne bırakın. Bir hafta içinde yeşillenmeye başlar. Bu yöntem eğlenceli ve öğreticidir ama verim düşüktür; ciddi hasat için köklendikten sonra toprağa almak gerekir.

Sık yapılan hatalar

• Kökten çekmek. En yaygın hata. Bir kez çektiniz, iş bitti. Makas kullanma alışkanlığı edinin.
• Çok dipten biçmek. Toprak seviyesinden kesmek büyüme noktasını yok eder. En az 4 cm bırakın.
• Bir seferde her şeyi almak. Bitkinin en az üçte biri yaprakta kalmalı, aksi halde toparlanamaz.
• Tam güneşe koymak. Yapraklı sebzeler serinlik sever. Yazın öğle güneşi yaprakları yakar ve bitkiyi hızla tohuma kaçırır. Günde 4-6 saat sabah güneşi idealdir; yarı gölge bu grup için sorun değil.
• Düzensiz sulama. Toprak kuruyup ıslandıkça yapraklar acılaşır. Üst 2 cm kuruduğunda sulamak iyi bir ölçüdür.
• Tek seferde tüm tohumu ekmek. Kaptaki tohumun tamamını aynı gün ekerseniz hasat da aynı hafta biter. Her 2-3 haftada bir yeni sıra ekerek hasadı yaya yayın.
• Gübreyi atlamak. Sürekli yaprak alınan bir saksı hızla tükenir. Beslenmeyen bitki üçüncü turda durur.
• Salyangoz ve yaprak bitini geç görmek. Yaprak altlarını haftada bir kontrol edin; erken fark edilen sorun sabunlu su ile çözülür.

Özet

Bu yönt