Organik Gübre Evde Nasıl Yapılır
Mutfakta biriken çay posası, sebze kabuğu ve kahve telvesi çöpe gitmek zorunda değil. Bunlar birkaç hafta içinde bahçenizin en iyi besin kaynağına dönüşebilir. Aşağıda organik gübre hazırlama işini hiç denememiş biri için, adım adım ve sık sorulan sorularla anlattım.
Organik gübre tam olarak nedir?
Kısaca: bitki ve hayvan kökenli atıkların mikroorganizmalar tarafından parçalanmasıyla oluşan, koyu renkli, toprak kokan bir malzeme. Buna kompost da deniyor. Marketten aldığınız torba gübreden farkı, içinde ne olduğunu bilmeniz ve maliyetinin sıfıra yakın olması.
Peki gübre mi, toprak mı? İkisi de değil. Kompost tek başına saksı toprağı olarak kullanılmaz; toprağa karıştırılan bir katkıdır. Bahçe toprağı hazırlanması aşamasında toplam hacmin dörtte biri kadar kompost eklemek genellikle yeterlidir.
Balkonda da yapılabilir mi?
Evet. 40-60 litrelik kapaklı bir plastik kova, hatta üst üste konmuş iki kasa bile iş görür. Bahçesi olmayanlar için asıl mesele koku kontrolü, o da doğru karışımla çözülüyor. Balkon bahçesi kuran biri için kompost kovası, sürekli gübre satın alma yükünü ortadan kaldırır.
Adım adım organik gübre hazırlama
- Kabı seçin ve havalandırın. Kapaklı bir kova ya da bidonun yan yüzlerine ve tabanına matkapla 5-8 mm çapında delikler açın. Hava girmezse çürüme kokulu ve yavaş olur. Altına sızan suyu toplamak için bir tepsi koyun; o sıvı seyreltilip sıvı gübre olarak kullanılabilir.
- "Yeşil" ve "kahverengi" malzemeyi tanıyın. Yeşiller azot verir: sebze-meyve kabuğu, çay posası, kahve telvesi, solmuş yapraklar, çim kırpıntısı. Kahverengiler karbon verir: kuru yaprak, karton, gazete kağıdı, talaş, yumurta kabuğu, kuru dal parçaları.
- Katman katman doldurun. En alta bir tutam kuru dal veya karton parçası koyun, üstüne bir kat yeşil, sonra iki kat kahverengi. Hacim olarak kabaca 1 ölçü yeşil, 2 ölçü kahverengi hedefleyin. Her yeni mutfak atığının üstünü kuru malzemeyle örtün; koku ve sinek sorununun yüzde doksanı burada çözülüyor.
- Parça boyutunu küçültün. Karpuz kabuğunu bütün atmak yerine bıçakla doğrayın. Yüzey alanı arttıkça ayrışma hızlanır. Kabaca "bir ısırık" büyüklüğü iyi bir ölçü.
- Nem seviyesini elle kontrol edin. Doğru kıvam, sıkılmış sünger gibidir: elinizde topaklanır ama su damlamaz. Kuruysa bir bardak su serpin, çamur gibiyse bir tutam kuru kağıt veya talaş ekleyin.
- Haftada bir karıştırın. Bir el çapası ya da uzun bir sopayla alt üst edin. Karıştırma hava girmesini sağlar, ayrışmayı hızlandırır ve kötü kokuyu engeller. Yığının ortası hafif ılıksa işler yolunda demektir.
- Olgunlaşmasını bekleyin. Mutfak atığı ağırlıklı, düzenli karıştırılan bir kova 2-4 ay içinde kullanıma hazır olur. Hiç karıştırmazsanız süre 6-12 aya çıkar. Hazır kompost ufalanır, ekşi değil orman toprağı gibi kokar ve içinden ne attığınız anlaşılmaz.
- Eleyin ve kullanın. İri parçaları bir tel elekten geçirip yeni yığına geri atın. Elenmiş kısmı saksı toprağına karıştırın, fide dikmeden önce çukurun dibine bir avuç koyun ya da sebzelerin dibine 1-2 cm kalınlıkta serin.
Nelerin girmemesi gerekiyor?
| Girer | Girmez |
|---|---|
| Sebze ve meyve kabukları | Et, kemik, balık artığı |
| Kahve telvesi, çay posası | Süt, yoğurt, peynir |
| Ezilmiş yumurta kabuğu | Kızartma yağı, yağlı yemek artığı |
| Kuru yaprak, karton, gazete | Parlak kuşe kağıt, boyalı karton |
| Sağlıklı bitki budama artıkları | Hastalıklı yaprak, tohumlanmış yabani ot |
| Talaş, saman, ceviz kabuğu | Kedi-köpek dışkısı, kül (fazla miktarda) |
Sık yapılan hatalar
- Sadece mutfak atığı atmak. Kova ıslak, ağır ve kokulu bir çamura dönüşür. Çözüm her zaman kuru malzeme eklemek.
- Kapağı sımsıkı kapatmak. Hava almayan yığında oksijensiz bakteriler baskın olur; ekşi, çürük yumurta kokusu buradan gelir.
- Hastalıklı bitkileri atmak. Bahçe bitkilerinin yaygın hastalıklarına yol açan sporlar ev tipi kompostun sıcaklığında ölmez, ertesi yıl geri döner.
- Yarı ayrışmış kompostu fideye vermek. Ayrışma sürerken malzeme topraktaki azotu geçici olarak çeker ve genç bitki sararır. Emin değilseniz bir ay daha bekletin.
- Aşırı dozda kullanmak. "Doğal, o yüzden zararsız" doğru değil. Saf komposta ekilen tohum çoğu zaman çimlenmez veya kök yakar. Mutlaka toprakla karıştırın.
- Tohumlanmış yabani ot koymak. Tohumlar canlı kalır, ilkbaharda saksılarınızda beklenmedik bir ot şenliği yaşarsınız.
- Sabırsızlık. İlk kovanın hazır olması aylar alır. İkinci bir kova başlatıp dönüşümlü çalışmak en pratik yol.
Sinek ve koku olursa ne yapmalı?
Küçük meyve sinekleri genellikle üstte açıkta kalmış meyve kabuğundan gelir; yüzeyi 2-3 cm kuru yaprak veya kartonla örtmek yeterli. Amonyak kokusu fazla azot, ekşi koku fazla nem ve oksijensizlik demektir; her